De 4-versnellingsbak is door Harley-Davidson lange tijd toegepast bij de Big Twin modellen. Om precies te zijn tussen 1936 en 1986. Natuurlijk is deze bak op verschillende punten wel een aantal malen aangepast en veranderd in de loop der jaren. In dit artikel gaan we niet in op de totale revisie van de versnellingsbak, omdat we daar al eerder een aantal malen over geschreven hebben en dit prima omschreven staat in je werkplaatsboek. We gaan alleen in op enkele belangrijke punten waar sleutelaars vaak tegen aan lopen. Het is allemaal geen hogere wetenschap, maar je voorkomt er wel een hoop onnodige ellende mee…
Door de jaren heen heeft H-D er natuurlijk naar gestreefd haar 4-bak steeds wat verder door te ontwikkelen. Voorbeelden hiervan zijn verschillende lengten hoofdassen, verschillende bakhuizen (met de bevestiging voor een primaire kast), verschillende schakelklokken, verschillende overbrengverhoudingen van de tandwielen en de diverse soorten toegepaste lagers. Ook de schakelklok is bij voetschakeling veranderd van ‘ratchet top’ naar ‘flat top’.
Stop het olie lekken: klassiek H-D probleem opgelost met eenvoudig te monteren kitjes
NAALDLAGERS
Tot 1976 werden de versnellingsbakken gelagerd op losse naalden. Deze zijn leverbaar in standaardmaat en verschillende overmaten, waardoor montage met de perfecte speling eenvoudig mogelijk is. Voor de montage van de naalden heb je weliswaar een vaste hand nodig, maar het is te doen. Vanaf 1976 ging met in de versnellingsbakken complete naaldlagers in een kooi monteren in plaats van losse rollen. Het begon bij de countershaft (hulpas). De losse naalden werden hierbij vervangen door complete lagers die één geheel vormen. Dit is bij montage een stuk eenvoudiger en het werkt veel sneller. Bij de modellen tot voor eind 1977 moest je altijd even de lagerbus van het hoofdlager, die in het bakhuis geperst is, ‘leppen’ (= slijpen) en daarna er de passende rollen bij zoeken, zodat de holle uitgaande as weer met de juiste tolerantie in de bak past en de rollen mooi recht in de lagerbus lopen. Dit mag je nooit overslaan want een goed lagervlak is op dit punt belangrijk omdat de belasting hier erg groot is!
ALUMINIUM
De tweede helft van 1977 ging men de stalen bus in het bakhuis ook vervangen door een compleet lager met de naalden vast in een kooi. Dit was wel goedkoper, maar technisch een wat minder gelukkige keuze van H-D. Door de flinke klappen die dit lager krijgt, vervormt het zachte aluminium van het bakhuis en krijgt het lager al snel te veel speling. Het gevolg is lekkage van olie uit de bak. Als je eigenaar bent van zo’n versnellingsbak voor de Big Twin modellen tussen 1977 en 1982 mag je jezelf helaas tot de pechvogels rekenen. Het is gelukkig wel mogelijk om het lager om te bouwen naar het voorgaande model met de losse naalden. Iets dat veel gedaan wordt en een veel sterkere constructie geeft. Dit klusje vereist echter wel wat freeswerk en enkele dure onderdelen. Het probleem drong ook door bij de constructeurs bij H-D en vanaf 1982 werd het aluminium versnellingsbakhuis voorzien van een stevige stalen bus in het bakhuis, waar het lager op zijn beurt weer in komt. Het lager hiervoor heeft een ander onderdeelnummer bij H-D dan het voorgaande model.
LAGER VERWARRING
Bij de modellen met een vast lager dat in het bakhuis geperst wordt het even oppassen omdat hierbij twee lagers worden gebruikt die erg op elkaar lijken en zelfs hetzelfde nummer hebben. Van 1977 tot en met 1981 werd een compleet naaldlager met kooi toegepast met H-D onderdeelnummer 8905. In1982 tot en met 1986 ging men een lager gebruiken met H-D onderdeelnummer 8906. Om de puzzel compleet te maken hebben beide lagers hetzelfde ingeslagen nummer vanaf de fabrikant. De fabrikant van de originele lagers is de firma Torrington en het nummer op het lager is GB-2610. Dit blijkt weinig te zeggen, want de beide modellen lagers hebben een gelijk nummer, maar een verschillende maatvoering. Het betreft hier waarschijnlijk speciaal voor Harley-Davidson gefabriceerde lagers, die aangepast zijn ten opzichte van de standaardmodellen. Het lager met onderdeelnummer 8905 (1977-1981) lijkt een standaard lager te zijn. Het lager met onderdeelnummer 8906 heeft iets dunnere rollen (scheelt maar een paar duizendste inch, maar dat is net genoeg). Bij de originele lagers van Torrington is er een onderscheid. Lager OEM 8905 (1977 t/m 1981) heeft een C ingeslagen, terwijl bij lager OEM 8906 (1982 t/m 1986) CL ingeslagen is.
ORIGINEEL OEM 8906
De aftermarket leveranciers boeit het een stuk minder en zij verkopen voor beide nummers hetzelfde (merkloze) lager, hetgeen dan redelijk veel speling heeft bij de modellen van 1977 t/m 1981 en niet past bij de modellen van 1982-1986 en waar er waarschijnlijk in de loop der tijd veel in de ijzerton beland zijn, zonder dat zij ooit het werk hebben gedaan waarvoor zij gemaakt zijn. Dat dit lager voor veel mensen raadselachtig is, blijkt wel uit de vele telefoontjes die we hierover krijgen met klachten dat zij niet passen. Met enig geweld krijg je de boel wel in elkaar, maar de uitgaande holle as draait dan veel te strak en niet lekker en er zal op korte termijn schade ontstaan. Het lager OEM 8906 zul je dus origineel bij H-D moeten kopen om de boel goed passend te krijgen. Er is ook een flink prijsverschil tussen de twee lagers. De OEM 8905 kost aftermarket een kleine 30 euro, terwijl de OEM 8906 origineel van H-D rond de 165 euro kost. Koop voor het lager OEM 8906 dus geen aftermarket lager, maar alleen een origineel H-D lager als je wilt dat je bak weer een tijdje naar behoren zijn werk gaat doen. Valse zuinigheid en het oude lager laten zitten werkt ook niet. Als het lager iets te veel speling heeft, kan de oliekeerring het niet aan en krijg je veel olielekkage. Een beetje rondbellen voor je onderdelen kan ook nuttig zijn, want ook originele onderdelen kunnen hier en daar nog wel eens in prijs verschillen. Overigens is de oliekeerring in het bakhuis achter het kettingwiel ook in verschillende kwaliteiten leverbaar. Zelf gebruik ik altijd de ‘dual lip’ modellen van James met het metalen huis. Voor een goede werking is het wel noodzakelijk de oliekeerring er mooi recht met het daarvoor bestemde gereedschap in te persen. Een stuk pijp en een hamer werkt niet!
VEEL BETER
Een erg zinvolle aanpassing is de hoofdas in de holle, uitgaande as te laten draaien op naaldlagers in plaats van op de standaard bronzen bus. De 4-bak heeft origineel in de holle uitgaande as een bronzen bus waar de hoofdas in draait. Bij de opvolgers, de 5-bakken paste men op dit punt moderne naaldlagers toe. Nu blijken deze naaldlagers in praktijk wel erg veel voordelen te hebben. De ombouw bij de 4-bakken werd in eerste instantie gedaan om olielekken door slijtage van de originele bronzen bus te voorkomen. Het bleek echter dat na montage van naaldlagers de versnellingsbak veel beter zijn werk gaat doen. De bak gaat veel lichter en soepeler schakelen en de vrijstand is ineens makkelijk te vinden. Altijd dus naaldlagers in de holle as monteren in plaats van de originele bronzen bus. Je kunt er gewoon de lagers voor gebruiken voor de 5-bak van 1980 tot 1990 (H-D onderdeelnummer 8904). Je moet wel even de holle as iets aanpassen.
Fotografie: Ger Dijkshoorn
